Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Polityka cookies.


Wyszukiwarka
zaleceń



Lokalizator
placówek



Choroby
tropikalne

  • A-
  • A
  • A+
Aktualności
Bądź na bieżąco!

Powody niechęci do szczepień

Data publikacji: 2022-06-02

Globalne programy szczepień przeciwko COVID-19 były poważnym sprawdzianem sprawności dla systemów ochrony zdrowia wielu państw. Były również ważną lekcją na temat stanu wiedzy społeczeństwa i jego poglądów. W związku z pojawiającymi się odmowami szczepień przeprowadzono badania, mające wyjaśnić powody takiego zachowania. Część wyników można rozszerzyć na szczepienia przeciwko innym chorobom, w tym i grypie, przeciwko której poziom wyszczepienia w wielu krajach (w tym w Polsce) jest bardzo niski. 

Pandemie towarzyszą ludzkości od dawna a wśród największych, na pierwszym miejscu wymienia się „Czarną śmierć” (dżumę). Ciężko precyzyjnie określić liczbę jej ofiar, ponieważ miała ona miejsce w połowie XIV wieku. Szacuje się jednak, że śmierć poniosło od 25 do 200 milionów ludzi, czyli od 5% do 40% ówczesnej populacji świata. W pierwszej trójce najgorszych pandemii wskazuje się również na dżumę dymieniczą, zwana też „dżumą Justyniana”, z którą zmagało się w VI wieku Cesarstwo Bizantyjskie, oraz grypę „Hiszpankę”, którą w XX wieku zaraziło się ok. 0,5 miliarda ludzi.

W czasie gdy wspomniane wcześniej choroby nękały społeczeństwo nie istniały ani skuteczne lekarstwa ani szczepionki. Teraz sytuacja wygląda inaczej – wielu chorym udaje się pomóc, a zdrowi mają szansę uniknąć choroby dzięki szczepieniom. O ile jednak większość z nas (w Polsce) jest zaszczepiona przeciwko chorobom, takim jak polio czy odra, przy COVID-19 sytuacja wygląda inaczej. Pomimo dostępności szczepień, bardzo duża grupa ludzi odmawia skorzystania z nich. W Polsce w pełni zaszczepione jest tylko 58,7 proc. populacji (dane z 15.04.2022). Pomimo istnienia wielu naukowych argumentów przekonujących do szczepień, liczba ta zwiększa się bardzo powoli. Skuteczność szczepień wykazali m.in. Eksperci z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny (NIZP PZH). Przygotowali oni analizę umieralności z powodu ogółu przyczyn oraz z powodu COVID-19 osób zaszczepionych i niezaszczepionych w Polsce w roku 2021. W badanym okresie ryzyko zgonu ogółem (wywołane różnymi przyczynami) w populacji osób niezaszczepionych było 3 razy większe, niż u zaszczepionych. W przypadku zgonów z powodu COVID-19 dysproporcja ta była jeszcze większa – ryzyko zgonu w populacji osób niezaszczepionych było 10 razy większe, niż wśród zaszczepionych.

Dlaczego Polacy nie chcą się szczepić?

Dlaczego więc Polacy nadal odmawiają szczepień, skoro dysponujemy rzetelnymi badaniami potwierdzającymi, że warto? Na to pytanie spróbowała odpowiedzieć firma United Surveys, która na zlecenie RMF FM i „Dziennika Gazety Prawnej” (DGP) zapytała Polaków, dlaczego, ich zdaniem nie chcemy się – jako naród – szczepić przeciwko COVID-19. Przy metodologii warto zwrócić uwagę na sposób postawienia pytania – niestety nie daje nam ono odpowiedzi na pytanie o powody niechęci do szczepień, a raczej pokazuje, jaka jest opinia Polaków o poglądach ich rodaków. Oczywiście to również daje pewien obraz sytuacji.

Najczęściej wskazywanym problemem była niepewność, co do bezpieczeństwa stosowania szczepionek. Powód ten wskazało prawie 66% ankietowanych. Obawa ta nie ma jednak poparcia w faktach. Szczepionka przeciw COVID-19 powstała szybko, ale jest w tym duża zasługa przyznanego priorytetu. Projekt ten był przez wiele firm uważany za kluczowy, a na badania przeznaczono duże budżety. Pozwoliło to na wykorzystanie pełnego potencjału dostępnych obecnie innowacyjnych technologii. Wbrew temu, co głoszą przedstawiciele ruchów antyszczepionkowych, szczepionka nie została dopuszczona do sprzedaży bez jej zbadania. Przeszła wymagane badania kliniczne, a w trakcie realizacji szczepień prowadzono rejestrację działań niepożądanych (niepożądanych odczynów poszczepiennych). Obecnie mamy już za sobą (w skali świata) 10 mld wyszczepionych dawek. Wyraźnie widać, że ciężkie NOP zdarzają się niezwykle rzadko, a korzyści ze szczepienia są ogromne.

Blisko połowa ankietowanych wskazała również, że Polacy najprawdopodobniej nie wierzą w istnienie pandemii.  Niemal 45% odpowiedziało, że ci, którzy nie chcą się szczepić nie ufają nauce, a 42% – że nie ufają państwu. Te dwie wartości są szczególnie ważne, i wrócimy do nich później. 

41% ankietowanych podejrzewa, że powodem odmowy szczepień może być niechęć do ulegania presji otoczenia i ograniczania wolności. 40% wskazuje też, że nawet wśród osób uznających istnienie pandemii, wielu nie boi się zachorowania. Nie uważają wirusa za poważne zagrożenie. 

Niechęci do szczepień winne dzieciństwo?

Powody odmowy szczepień były także przedmiotem badania naukowców z Duke University w USA. Wyniki badań opublikowali w piśmie PNAS Nexux. Z szerszym opisem badania i jego metodologią można zapoznać się tutaj. W badaniu prowadzonym na przestrzeni 50 lat ustalono, że największą niechęć do szczepień wykazują osoby, które w dzieciństwie znacznie częściej od pozostałych biorących udział w badaniu osób doświadczyły przemocy, zaniedbania, molestowania lub innych poważnych zagrożeń ze strony dorosłych.

Ciężkie lub nawet traumatyczne przejścia z dzieciństwa mogą sprawić, że dzieci uczą się nie ufać dorosłym. Już jako dojrzali ludzie mogą podświadomie przenosić to zachowanie na szeroko rozumiane autorytety występujące z pozycji siły i wiedzy (np. naukowców lub przedstawicieli rządu, wskazanych w opisanym powyżej badaniu United Surveys). Takie osoby częściej pod wpływem stresu (a pandemia zdecydowanie jest sytuacją stresującą) błędnie interpretowały zdarzenia i wyciągały pochopne wnioski, że coś im zagraża. 

Autorzy badania zauważyli także, że spora część badanych, która była niechętna szczepieniom, w czasie nastoletnim miała poczucie, że ich zdrowie nie jest rzeczą, na którą mają wpływ, dlatego też nie ma sensu o nie dbać. Poczucie to pozostało z nimi również w dorosłości, prowadząc do różnych zaniedbań w tym zakresie, np. niechęci do szczepień. 

Jaki procent Polaków szczepi się przeciwko grypie?

W Polsce już od lat obserwuje się bardzo niską wyszczepialność przeciw grypie. Co roku utrzymuje się ona na poziomie ok. 6-8% populacji. Stawia nas to na jednym z ostatnich miejsc w Europie. W sezonie 2019/2020 z powodu braku zainteresowania szczepionkami aż 100 tys. zostało poddane utylizacji. Ze względu na niewielkie zainteresowanie, do Polski trafiło w sezonie 2019/2020 tylko 1,5 mln dawek szczepionki (a i tak nie wszystkie zostały wykorzystane). W tym samym czasie w Wielkiej Brytanii podano ok. 15,5 mln szczepionek i to licząc jedynie refundowane.

Skąd w naszym kraju tak mały odsetek osób chętnych do zaszczepienia się przeciwko grypie? Eksperci podejrzewają, że jednym z powodów może być to, że nasz kraj nie został dotknięty przez pandemię „Hiszpanki”, która nauczyła Europę Zachodnią tego, jak groźna może być grypa. W Polsce, ze względu na brak tak silnego negatywnego doświadczenia, grypę często się lekceważy. Obserwuje się za to postawy wynikające z potocznych przekonań czy dowodów incydentalnych. Dużo bardziej przekonuje nas historia znajomego naszego znajomego (która niekoniecznie nawet się wydarzyła), niż dane statystyczne dotyczące ludzi, których nie znamy. 

W budowaniu społecznej niechęci do szczepień przeciw grypie znaczną rolę ogrywają również ruchy antyszczepionkowe. 

Działalność ruchów antyszczepionkowych w czasie pandemii COVID-19

W czasie pandemii COVID-19 znacznie nasiliła się działalność ruchów antyszczepionkowych, których przedstawiciele dopuszczali się nawet aktów przemocy. 

W swoich działaniach ruchy te skupiają się na powielaniu nieprawdziwych informacji i wyolbrzymianiu zagrożenia, jakim są szczepionki, wykorzystując m.in. nieliczne przypadki poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych, jako argument potwierdzający tezę o szkodliwości szczepień. Tymczasem ryzyko wystąpienia niebezpiecznej reakcji anafilaktycznej (czyli silnej reakcji po kontakcie z substancją uczulającą) występuje (w przypadku szczepionki przeciwko COVID-19) raz na 1 000 000 przypadków.

Opracowano na podstawie:
1.    Antczak A. 2015. “Grypa – praktyczne kompendium”, Warszawa: Wydawca Medical Tribune Polska
2.    https://www.national-geographic.pl/artykul/wirusy-sprzed-15-tys-lat-odkryte-tybetanskim-lodowcu - Data ostatniego dostępu 03.2022
3.    https://forsal.pl/artykuly/8059446,koronawirus-szczepienia-w-polsce-ile-osob-przyjelo-szczepionke-aktualne-dane.html - Data ostatniego dostępu 04.2022
4.    https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/aktualnosci/290157,dlaczego-polacy-nie-chca-sie-szczepic-przeciwko-covid-19 - Data ostatniego dostępu 04.2022
5.    https://www.poradnikzdrowie.pl/aktualnosci/niechec-do-szczepien-ma-zrodlo-w-dziecinstwie-winne-traumatyczne-przezycia-twierdza-badacze-aa-Yaiu-Dkwp-AsBL.html - Data ostatniego dostępu 04.2022
6.    https://pulsmedycyny.pl/skad-sie-bierze-niechec-do-szczepien-przeciwko-covid-19-1125692 - Data ostatniego dostępu 04.2022
7.    https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/nowy-raport-o-propagandzie-w-sieci-antyszczepionkowcy-wzieli-na-cel-ukraine/680wkcr - Data ostatniego dostępu 04.2022
8.    https://pulsmedycyny.pl/antyszczepionkowcy-wszczeli-awanture-przed-punktem-szczepien-niedzielski-dziekuje-policji-kraska-przerazony-1123047 - Data ostatniego dostępu 04.2022
9.    https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaki-jest-poziom-zaszczepienia-przeciw-grypie-w-polsce/ - Data ostatniego dostępu 04.2022
10.    https://szczepienia.pzh.gov.pl/analiza-umieralnosci-oraz-zgonow-z-powodu-covid-19-u-osob-zaszczepionych-i-niezaszczepionych-w-polsce/ - Data ostatniego dostępu 04.2022
11.    https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Atak-na-punkt-szczepien-to-nie-koniec-Antyszczepionkowcy-zaatakowali-karetke-i-zablokowali-radiowoz,223512,2.html - Data ostatniego dostępu 04.2022
12.    https://www.medonet.pl/koronawirus/koronawirus-w-polsce,gdynia--antyszczepionkowcy-zaatakowali-szczepionkobus,artykul,00547789.html - Data ostatniego dostępu 04.2022
13.    https://www.gov.pl/web/szczepimysie/niepozadane-odczyny-poszczepienne - Data ostatniego dostępu 04.2022

MAT-PL-2201080-3.0-05/2022

Udostępnij
w social mediach:

„Hiszpanka” – pandemia grypy, która dotknęła 1/3 ludności świata

2020-02-17

Rok 1918 utrwalił się w historii przede wszystkim jako zakończenie I Wojny Światowej. Tak więc jeśli mówimy o 50 mln ofiar śmiertelnych w latach 1918-1919, nie...
Higiena urządzeń mobilnych – Czy Twój smartfon jest nosicielem wirusa?

2021-12-07

Większość osób nie zdaje sobie sprawy z tego, ile bakterii i wirusów znajduje się na ich smartfonie. Rynek zdominowały telefony dotykowe, a szeroki zakres...
Grypa a choroby serca

2020-10-05

Rozpoczął się już sezon grypowy i nieubłagalnie zbliża się szczyt zachorowań na grypę. Teraz właśnie jest czas, w którym powinniśmy rozważyć zaszczepienie się...
Pandemia grypy A/H1N1 w latach 2009-2010, czyli rzecz o tym, że historia lubi się powtarzać

2020-07-27

Świńska grypa to zakaźna choroba układu oddechowego świń spowodowana wirusami grypy typu A (lub rzadziej typu C). Wirus grypy świń typu A/H1N1 po raz pierwszy został...